W grudniu 2025 roku flaga Unii Europejskiej – niebieska z 12 pięcioramiennymi gwiazdami – obchodziła swoje 70-lecie. Jak to możliwe, skoro UE powstała oficjalnie w 1993 roku? Skąd się wzięła flaga? Czy od razu wiadomo było, jak będzie wyglądała? Poznajmy bliżej jej historię.
Flaga dla Rady Europy
Unijna flaga była pierwotnie symbolem Rady Europy, odrębnej od Unii Europejskiej organizacji międzynarodowej zajmującej się przede wszytkim ochroną praw człowieka i niekiedy mylonej z unijnymi instytucjami – Radą UE lub Radą Europejską. Rada Europy powstała w 1949 roku i wkrótce zaczęto dyskutować o jakimś emblemacie, fladze dla nowej organizacji. Chodziło m.in. o znalezienie symbolu dla jednoczącej się Europy, ale też o praktyczne zastąpienie jedną wspólną flagą kilka flag krajów członkowskich. Członkiem stowarzyszonym, a od 1950 roku po prostu członkiem, była Republika Federalna Niemiec, a obecność niemieckiej flagi kilka lat po II wojnie światowej mogła się źle kojarzyć (na przykład we francuskim Strasburgu, który jest siedzibą Rady Europy).
Na początku lat 50. XX określono, jakie warunki powinna spełniać flaga – powinna być m.in. prosta i estetyczna. Mimo że oficjalnie nie ogłoszono konkursu, spłynęły dziesiątki propozycji, co pokazuje, jakim zainteresowaniem cieszyła się ta kwestia w ówczesnej Europie Zachodniej (jak wiemy, Europa Wschodnia była wtedy niestety zajęta innymi tematami). Najczęściej pojawiającymi się w projektach motywami był krzyże i gwiazdy. Ale także litera „E” – symbol Ruchu Europejskiego, czyli sił, które opowiadały się za europejskim zjednoczeniem i przyczyniły się do powstania Rady Europy. Kilka z tych projektów można zobaczyć tutaj https://www.coe.int/en/web/documents-records-archives-information/european-flag#{%2219135068%22:[0]}
Jeśli chodzi o tła, poza niebieskim pojawiały się różne koncepcje – tło białe, zielone, czerwone, czy propozycje w kilku kolorach, takie jak projekt nawiązujący do flagi USA albo projekt z polami w różnych kolorach europejskich flag narodowych.
Gwiazdy, ale ile?
Na kanwie otrzymanych propozycji dostrzeżono atrakcyjność motywu gwiazd na niebieskim tle i ostatecznie zdecydowano się na okrąg z gwiazd na niebieskim polu. W 1953 roku Rada Europy niemal wybrała flagę z kołem z 15 gwiazd – liczba gwiazd miała odpowiadać ówczesnej liczbie członków organizacji. Projekt storpedowały jednak Niemcy – ich zdaniem Rada liczyła wówczas 14. a nie 15. członków (15. członkiem było bowiem niemieckie Zagłębie Saary, które po II wojnie światowej miało specyficzny status, zanim ostatecznie stało się niemieckim landem).
W efekcie w grudniu 1955 roku Rada Europy zdecydowała, że jej emblematem będzie niebieska flaga z 12 gwiazdami. A ponieważ liczba gwiazd nie odzwierciedlała liczby członków, trzeba jeszcze było zaproponować oficjalną interpretację wybranej symboliki – ustalono, że krąg z gwiazd jest symbolem perfekcji i pełni. Jak pisze Krzysztof Kowalski w swojej książce „Europa: mity, modele, symbole” (Kraków 2002): „Siła tej flagi paradoksalnie tkwiła w fakcie, że 12 gwiazd nie miało znaczenia w momencie wyboru. Znaczenie pojawiło później”.
Chrześcijańskie odniesienia do flagi
Rada Europy starała się wybrać flagę neutralną, niemającą religijnych konotacji (przypomnijmy, że jeszcze w 1949 roku do Rady przystąpiła Turcja). Po fakcie okazało się, że 12 gwiazd niesie ze sobą (a przynajmniej niosło w tamtym okresie) chrześcijańskie, szczególnie maryjne skojarzenia. W Apokalipsie św. Jana jest bowiem mowa o Niewiaście obleczonej w słońce, z księżycem pod stopami i wieńcem z gwiazd dwunastu. Jest również medalik z Maryją i 12 gwiazdami, związany z XIX-wiecznymi paryskimi objawieniami (tzw. Cudowny Medalik).
A nawet przedziwnym zbiegiem okoliczności 12 gwiazd znajdowało się także na suficie sali rzymskiego pałacu, w którym państwa członkowskie Rady Europy podpisały Europejską Konwencję Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (znajdował się tam barokowy fresk „Triumf Bożej Opatrzności”).
Flaga dla UE
Kiedy w latach 50. XX wieku powstały Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Gospodarcza i Euratom, które jednoczyły europejskie kraje w różnych sektorach i były prekursorkami UE, także w ramach tego procesu zaczęto dostrzegać potrzebę wspólnej flagi. Jednak dopiero w 1985 roku, na czerwcowym szczycie w Mediolanie, Rada Europejska zdecydowała, że flaga Rady Europy będzie również flagą Wspólnot. W połowie 1986 roku flaga z 12 gwiazdami po raz pierwszy załopotała przed budynkiem Komisji Europejskiej.
Ponieważ przyjęcie wspólnej flagi trwało tak długo, Wspólnoty i ich instytucje posługiwały się swoją własną symboliką. Np. Parlament Europejski posługiwał się w pewnym momencie flagą z wieńcem laurowym z wpisanymi literami EP i PE, a EWG flagą z 6 gwiazdami.
A Europejska Wspólnota Węgla i Stali, pierwsza cegiełka przyszłej Unii, miała własną flagę w latach 1958-2002 (aż do wygaśnięcia traktu o EWWiS zawartego na 50 la). Pasy niebieski i czarny miały symbolizować węgiel i stal. Początkowo miała ona 6 gwiazdek (tyle było państw założycieli), w późniejszym okresie ich liczba wzrosła do 12.
Joanna Różycka-Thiriet