Fałszywa „faktura“ na Bugatti za 4,5 mln euro, strona obiecująca 100 euro za głos i zmyślone doniesienia, że nazwisko Macrona pojawia się w aktach Epsteina. To elementy Storm-1516, rosyjskiego schematu dezinformacji, który od 2023 roku uderza w europejskich i amerykańskich polityków. Ekspertka Fundacji Joanna Różycka-Thiriet opisuje, jak ta operacja działa krok po kroku, od jednorazowych kont po „pranie“ wiadomości w zagranicznych mediach, i jakie są jej cele.
Podobnie jak w innych krajach, na terenie Francji prowadzony jest informacyjny modus operandi (po francusku mode opératoire informationnel, MOI) Storm-1516, realizowany prawdopodobnie przez jednostkę 29155 rosyjskiego wywiadu GRU. Nie chodzi o jedną operację, ale szereg operacji według określonego schematu, który ewoluuje w czasie. Storm-1516 pojawił się najpóźniej w sierpniu 2023 roku i ma na celu dyskredytowanie europejskich i amerykańskich przywódców politycznych i ich bliskich. Niekiedy był wymierzony także w rosyjską opozycję – środowisko związane z fundacją Aleksieja Nawalnego, np. wdowa po Nawalnym została oskarżona o romans z bułgarskim dziennikarzem śledczym. Ale jego głównym celem jest zdyskredytowanie ukraińskiego rządu.
Wykorzystywane są zmontowane zdjęcia i filmy wideo (niekiedy z udziałem aktorów amatorów, którzy nagrywają głos z „offu”, uczestniczą w scenie lub udają sygnalistów czy dziennikarzy), szczególnie by sprokurować dowody rzekomych wydatków albo kompromitujących transakcji. Przykładowo w 2024 roku stworzono „informację”, w tym „fakturę”, zgodnie z którą Olena Zełenska (żona prezydenta Ukrainy) zakupiła samochód Bugatti za 4,5 mln euro przy okazji wizyty męża we Francji.
Rosjanie wykorzystują w ramach Storm-1516 również materiały wygenerowane przez AI (wygenerowane głosy i deepfake). Technologie te mają być stosowane przez Storm-1516 co najmniej od lutego 2024 roku. Dzięki temu mogą podszywać się pod inne osoby (w tym osoby publiczne) i generować „sygnalistów”, informatorów, którzy przekazują treści z otwartą przyłbicą, zamiast korzystać z aktorów z zasłoniętymi twarzami. Dzięki stosowaniu sztucznej inteligencji, ale też osób znających języki obce, Storm-1516 wypuszcza materiały w różnych językach. Francuskie służby uważają, że za tymi działaniami stoją duże środki finansowe z racji na wykorzystywanie zaawansowanych technologii i aktorów.
Rosja snuje w internecie swe narracje, ale stara się zakamuflować ich pochodzenie. Wszystko jest skoordynowane – jeden sposób dezinformacyjnego działania może być wspierany przez inny. Prześledźmy cały ciąg produkcyjny.
W przypadku Storm-1516 dana informacja najpierw pojawia się na jednorazowych kontach – anonimowych kontach tworzonych na potrzeby danej operacji na różnych portalach społecznościowych (mogą one wcześniej oraz po wypuszczeniu „newsa” publikować informacje, które mają uwiarygodnić nadawcę), na kontach opłacanych przez operatorów Storm-1516 albo na kontach/stronach rosyjskiej dezinformacyjnej sieci CopyCop, którą administruje John Mark Dougan (do niego jeszcze wrócimy). Strony należące do tej sieci publikują głównie artykuły z innych mediów przerabiane przez AI. Np. w 2024 roku na jednej z takich strony opublikowano artykuł o tym, że jeden z paryskich mostów otrzyma imię Armii Czerwonej w uznaniu jej zasług w walce z nazizmem.
Niekiedy wiadomość jest „prana” – przepuszczana przez zagraniczne media, głównie z Afryki i Bliskiego Wschodu (zapewne za pieniądze). W dalszej kolejności narracja jest wzmacniana w postach czy komentarzach, przez podmioty prorosyjskie lub inne MOI. Mogą być publikowane na stronach CopyCop, na kontach X powiązanych z projektem Łachta Prigożina – projekt ten to kryptonim operacji finansowanej przez Jewgienija Prigożina, twórcę m.in. Grupy Wagnera, której celem było prowadzenie wojny informacyjnej. Storm-1516 często współpracuje z CopyCop w fazie publikacji i wzmacniania „newsów”, dlatego niekiedy ta sama operacja w jednym źródle przypisywana jest CopyCop, a w innym Storm-1516.
Na koniec całego procesu wygenerowane doniesienia zazwyczaj trafiają do rosyjskojęzycznych odbiorców poprzez rosyjskojęzyczne portale społecznościowe, np. Telegram. Jak zauważają francuskie służby, Storm-1516 zwiększa spektrum swoich rosyjskich i zagranicznych odbiorców dzięki temu, że wiadomości są przekazywane (świadomie bądź nie) np. przez konta X rosyjskiej dyplomacji czy państwowe media.
Część działań w ramach Storm-1516 skupia się na wyborach, np. wyborach europejskich w 2024 roku, amerykańskich wyborach prezydenckich w 2024 roku, czy niemieckich wyborach federalnych w 2025 roku. W takich przypadkach bezpośrednim celem jest albo pogorszenie notowań jakiegoś kandydata, wsparcie kandydata/ugrupowań, które mają bardziej prorosyjskie stanowisko lub stanowisko antysystemowe, albo też kwestionowanie uczciwości wyborów.
Zdaniem francuskich służb, Storm-1516 miał prowadzić operację w trakcie kampanii przed wyborami do Zgromadzenia Narodowego w 2024 roku (w dniu wyborów europejskich prezydent Emmanuel Macron niespodziewanie zarządził wybory do niższej izby parlamentu, 3 lata przed terminem). Powstała wtedy fałszywa strona internetowa koalicji ugrupowań popierających prezydenta, Ensemble pour la République, na której oferowano 100 euro za oddany głos. Warunkiem było przesłanie numeru ubezpieczenia społecznego na podany adres internetowy (contact@parti-renaissance.fr; prawdziwy adres kontaktowy partii Renaissance). Jak widać na poniższych zrzutach ekranu, oprawa graficzna strony prawdziwej i fałszywej były łudząco podobne. Miały także bardzo zbliżony adres internetowy. Prawdziwym adresem był ensemble-2024.fr, a fałszywy brzmiał ensemble-24.fr. Ponadto fałszywa strona zawierała linki odsyłające do strony oficjalnej.
Ale Rosjanie nie ograniczyli się do fejkowej strony. Jak dalej propagowana była fałszywa informacja o 100 euro za głos? Powielały ją konta na portalu X i Telegramie. Następnie pojawiła się na francuskiej stronie prokremlowskiego propagandzisty amerykańskiego pochodzenia, Johna Marka Dougana (byłego amerykańskiego policjanta, obecnie mieszkającego w Rosji). Na tej stronie publikowane są jednocześnie treści prawdziwe i fałszywe. Z kolei doniesienia na stronie Dougana były podchwytywane przez prorosyjskie konta.i
Na początku tego roku prezydent Macron znalazł się ponownie na celowniku operacji Storm-1516 w kontekście publikacji akt afery Epsteina. Opublikowanie tych dokumentów spotkało się we Francji z dużym zainteresowaniem. Okazało się, że w ujawnionej korespondencji Epsteina są także francuskie nazwiska, np. były minister Jack Lang pozostawał w bliskich stosunkach z tym przestępcą seksualnym. Rosjanie wykorzystali publikację do ataku na prezydenta Macrona, insynuując, że w korespondencji padło zdanie, że Macron lubi młodych chłopców. Ten przekaz dobrze rozszedł się po internecie.ii
Joanna Różycka-Thiriet
Ekspertka Fundacji Schumana
i. https://www.sgdsn.gouv.fr/files/2025-05/20250507_TLP-CLEAR_NP_SGDSN_VIGINUM_Rapport%20technique_Storm-1516.pdf; https://www.sgdsn.gouv.fr/files/files/Publications/20250507_TLP-CLEAR_NP_SGDSN_VIGINUM_Technical%20report_Storm-1516.pdf; https://wiadomosci.onet.pl/swiat/storm-1516-rosyjska-siec-dezinformacji-atakuje-wybory-na-zachodzie/frn556w?utm_source=duckduckgo.com_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_v=2; https://www.rfi.fr/fr/monde/20240627-l%C3%A9gislatives-une-fausse-page-internet-promet-des-r%C3%A9compenses-aux-%C3%A9lecteurs-pro-macron