W maju odbyły się kolejne warsztaty foresightowe, przeprowadzone w ramach projektu Compass. Tym razem uczestniczyła w nich polsko-niemiecka grupa programu Dialog Most, a warsztaty dotyczyły rozwoju konkurencyjności i integracji Europy w ciągu najbliższej dekady.
Czym jest foresight
Foresight po angielsku oznacza dalekowzroczność, sztukę patrzenia-widzenia wprzód. Jako metoda warsztatowa jest to sposób ustrukturyzowanego myślenia o przyszłości. Na podstawie wybranych czynników uczestnicy budują alternatywne scenariusze rozwoju danego miejsca czy problemu. Dzięki temu, możemy lepiej się przygotować na to co nadejdzie, i podejmować lepsze decyzje. Jednocześnie, proces opracowywania scenariuszy może nam dużo powiedzieć o dzisiejszym świecie – głównych wartościach, obawach i celach.
Na naszych warsztatach głównym celem była eksploracja prawdopodobnych wariantów rozwoju Europy do 2035 roku. Punktem wyjścia były dwa pytania: Jak bardzo zintegrowana będzie UE? i Czy Europa postawi na deregulację i szybki rozwój, czy utrzyma wysokie standardy? Każde z tych pytań ma dwie możliwe odpowiedzi, co daje razem cztery kombinacje — cztery scenariusze. To właśnie jest metoda 2×2, często stosowana w metodzie foresightowej.
Każda z grup rozwinęła jeden z 4 scenariuszy — opisując, jak mogłoby wyglądać życie, praca i gospodarka w Europie za dekadę, gdyby ta konkretna kombinacja się ziściła.
Europejska dżungla czy silniejsza Europa? Cztery scenariusze
Pierwsza grupa opisała Europę, która utrzymuje wysokie standardy regulacyjne i zachowuje zdolność do wspólnego działania — scenariusz, który uczestnicy nazwali “okresem przejściowym”. To stabilna Europa, oparta na zasadzie „nasz rynek, nasze reguły”, rozwijająca się jednak wolniej niż USA i Chiny. W tym scenariuszu czeka nas kompromis między wartościami a konkurencyjnością.
W scenariuszu drugiej grupy UE decyduje się na deregulację, lecz nadal działa wspólnie. Efektem są duże inwestycje w nowe technologie, energię odnawialną i badania – i “silniejsza, choć mniej opiekuńcza Europa”, która staje się realnym konkurentem dla USA i Chin. Rynek pracy staje się jednak bardziej wymagający, a część socjalnych zabezpieczeń słabnie. Uczestnicy tej grupy podkreślili, że Europa może wygrać gospodarczo, ale zmieni przy tym swój charakter. Napięcie między wzrostem a modelem społecznym w tym wariancie przyszłości jest kluczowym dylematem kolejnej dekady.
Trzecia grupa pokazała, co się dzieje, gdy Europa utrzymuje silne regulacje, ale traci zdolność do działania razem: instytucje unijne słabną, gospodarka zwalnia, rosną wydatki obronne kosztem inwestycji w technologie. W tej “zdezorientowanej Europie” wzmacniają się ruchy nacjonalistyczne, a dla młodych ludzi stabilne zatrudnienie oferują głównie sektory bezpieczeństwa i wojsko. To scenariusz Europy, która zachowuje zasady, ale nie ma siły, żeby je egzekwować wobec reszty świata.
Najciemniejszy obraz przyniosła czwarta grupa: “europejska dżungla”, gdzie deregulacja łączy się z rozpadem wspólnego działania. Każdy kraj gra do własnej bramki. Mniej biurokracji, więcej swobody dla przedsiębiorców – ale też rosnące nierówności, chaos instytucjonalny i utrata zdolności Europy do kształtowania globalnych standardów. Uczestnicy zauważyli, że ten scenariusz nie jest czysto negatywny – część z nich widziała w nim szansę dla przedsiębiorczości i innowacji, ale z dużym ryzykiem dla ogółu społeczeństwa.
Patrząc na wszystkie cztery obrazy razem, uczestnicy zgodzili się, że największe ryzyko to nie zbyt wiele ani zbyt mało regulacji, ale właśnie utrata zdolności do wspólnego działania. Wzrost konkurencyjności nie może odbywać się kosztem modelu społecznego: względy gospodarcze i technologiczne powinny iść ręka w rękę z wzmacnianiem edukacji i obywatelskości.
Projekt COMPASS
Wydarzenie było realizowane w ramach projektu COMPASS – międzynarodowej inicjatywy, której celem jest włączanie młodych Europejczyków w debatę o przyszłości Unii Europejskiej. Projekt angażuje uczestników w dialog z decydentami, ekspertami i przedstawicielami biznesu na tematy takie jak konkurencyjność UE, zarządzanie gospodarcze i strategiczna autonomia Europy.
Polska Fundacja im. Roberta Schumana jest partnerem projektu COMPASS, finansowanego ze środków programu Unii Europejskiej „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” (CERV).
Warsztaty przeprowadził ekspert ze studia foresightowego Busola Trends.
